Redacteur Dagmar van der Neut leert anders met spanningen omgaan

Laat die koude wind van je emoties maar komen!

‘Dieren kennen geen stress, doordat ze emoties op een natuurlijke manier laten uitrazen’, zegt Paul Loomans. ‘Als een dier geschrokken is, gaat het daarna even zitten uitpuffen. Zodra de emotie is weggezakt, pakt hij de draad van zijn dagelijkse bezigheden weer op.’
Paul Loomans is zenmonnik. De afgelopen jaren heeft hij een methode ontworpen, ‘de stressontknoping’, waarin hij zijn jarenlange ervaring met zenmeditatie gebruikt; in vijf bijeenkomsten leert hij je hoe je de warboel die stress in je hoofd vaak lijkt, ontleedt zodat je weer zorgeloos verder kunt. Een heerlijk vooruitzicht.
We denken vaak dat stress van buiten komt – in de vorm van deadlines, veeleisende gezinsleden en files – maar volgens Loomans ontstaat spanning vooral door hoe we omgaan met de emoties die gebeurtenissen bij ons oproepen.
Hij pompt een ballon op die langzaamaan op knappen komt te staan. Ik krimp ineen. ‘Wat gebeurt er nu met je?’ vraagt Loomans. ‘Er is nog niets aan de hand en toch heb je al enorme spanning in je lijf.’
Hij tekent een curve op een flip-over. ‘Een emotie zoals angst of verdriet komt voorbij als een golf. Hij wordt vanzelf minder. Maar anders dan dieren onderbreken wij mensen dit natuurlijke verloop door de emotie tegen te houden, weg te stoppen, of te verdoven. En dan houd je spanning in je lijf en in je geest. Je blijft er maar over doormalen of krijgt afweerreacties als boosheid of schuldgevoelens.’

Ik herken dat wel. Zodra een rotgevoel zich aandient, wapen ik me ertegen zoals tegen die steeds voller wordende ballon. Maar het ís ook eng om verdriet of angst echt toe te laten, werp ik tegen. ‘Nee hoor,’ zegt de zenmonnik rustig. ‘Juist als je verdriet blijft wegduwen, kan het zich eindeloos voortzetten. Probeer eens echt in die ijskoude wind te gaan staan. Laat hem door je botten gaan en hij zal je niet omver blazen. Het is nooit te laat om een oude emotie te verwerken. Ik heb zelf ooit zo een groot verlies uit mijn verleden verwerkt. Dat duurde zo'n twee dagen. Kleinere voorvallen kun je in korte tijd kwijt zijn, en hoe meer je oefent des te sneller je dingen verwerkt.'
‘Ik heb wel eens maanden in een koude wind gestaan,’ zeg ik sceptisch, ‘maar het verdriet ging niet weg.’ ‘Wat jij voelt is het gevecht tegen het verdriet, niet het verdriet zelf,’ reageert Loomans. ‘Heb je het echt de tijd gegund? Zonder oordelen te geven? Zonder negatieve gedachtes?’
Hij heeft gelijk. Meestal dacht ik er dingen bij als: is het nou nog niet over? Of stelde ik me er toekomstige catastrofen bij voor.
‘Om gedachten niet te veel ruimte te geven, kun je gaan bewegen in het ritme van de emotie,’ raadt Loomans me aan. ‘Bij verdriet passen langzame bewegingen als tuinieren of de was ophangen. Bij angst en gekwetstheid energiekere dingen, zoals een stevige wandeling.’
Dan moeten we onze allergieën opschrijven, momenten waarop we heel sterke emoties of stress ervaren. Volgens Loomans zijn dit pijnplekken uit onze jeugd en ‘poorten naar het ontzenuwen van terugkerende spanning’. Ik schrijf: ‘Het gevoel dat mij onrecht wordt aangedaan.’ Ik reageer sterk op onverwachte onaardigheid.

Als ik een volgende bijeenkomst inhaal bij een andere groep, word ik meteen met deze ‘allergie’ geconfronteerd. Een van de deelnemers reageert bot als ik me voorstel. In de trant van: ‘Wat interesseert mij het wie jij bent, je verdoet onze kostbare cursustijd.’ Ik voel mijn lijf meteen op tilt slaan. Waar heb ik dit aan verdiend? Ik heb zin om weg te gaan, maar dan schiet me de vorige les te binnen. Dit is mijn allergie, en waarschijnlijk speelt er ook eentje van de andere cursist! Alleen dat inzicht kalmeert me al en ik denk aan het advies van Loomans: ‘Wees als een dier.’ Ik laat de emotie door mijn lichaam gieren, en observeer het nare gevoel zonder bijgedachten. En inderdaad... het zakt snel.
Ook bij latere gebeurtenissen help ik mezelf weer met die mooie metafoor: ik durf in de ijskoude wind te gaan staan en vertrouw erop dat -ie me niet omver blaast.

De deadline

Vraag:
Er zijn van die dagen waarop het werk maar moeizaam vooruit komt.
Wanneer ik tot het laatst wacht bij taken die ik moet uitvoeren is het spannend of het me gaat lukken maar meestal komt er inspiratie waarmee ik het afkrijg. Is het hebben van inspiratie te beïnvloeden?

Paul Loomans:
Spanning heeft iets aantrekkelijks. We zoeken het op in een achtbaan, in een film, in een wedstrijd. Wat is er zo prettig aan spanning? Het is een dierlijke reactie, even primair als de jacht op voedsel, de seksuele lokroep of de bescherming van het nest. Wanneer gevaar dreigt, schiet er een adrenalinestoot door ons bloed en ons hele lijf is klaarwakker. Alles werkt ineens stukken beter: we zijn moedig, alert en creatief. Het is een reactie bedoeld om aan dreiging te kunnen ontkomen.
Hoe betekenisvol is het woord dat collectief gebruikt wordt om aan te geven wanneer iets klaar moet zijn: de deadline, de doodslijn. We stellen handelen uit en manoeuvreren onszelf in een nu of nooit situatie. Onbewust weten we dat we de oplossing zullen vinden. Met de hete adem van de tijdsdruk in de nek lukt ons de sprong naar de overkant. Die sprong is goud waard. Opdrachtgevers en uitvoerders zetten er graag op in. Een regelmatig gebruik hiervan is echter niet aan te raden. Want net als bij dieren heeft het reddingsmechanisme een flinke prijs. Wanneer je terugzakt in het weekend merk je de bijsluiter op: stress.

Ontzenuwen
In eerste instantie lijk je er goed tegen te kunnen. Spanning hoort nu eenmaal bij dit werk zul je zeggen. Maar wordt het tot gewoonte dan kom je jezelf sneller tegen dan verwacht. Plots weet je waar de zenuwen in je lijf zitten. Je verdraagt weinig. Je slaapt slecht. Je spanningscurve zakt niet meer terug naar nul.
Kan het anders? Kun je inspiratie beïnvloeden? In de Zen gebruiken we de term: hier en nu. Iedere beoefenaar weet dat je het hier en nu niet kunt afdwingen. Hoe meer je dat probeert, hoe meer het je zal frustreren. Maar wanneer je tijdens het mediteren gedachtes en emoties door je heen laat gaan zonder ze te volgen of weg te duwen, verliezen ze vanzelf hun kracht. Wat dan overblijft is een bewust hier en nu. Je kunt het niet oproepen maar je kunt wel de kracht ontnemen aan wat het in de weg staat.
Inspiratie heeft hier gelijkenis mee. Een taak schuif je voor je uit omdat je ergens weerstand voelt. Je zult iets pas uit vrije wil kiezen om te doen wanneer het vertrouwd aanvoelt. Dat gebeurd als je de reden van de weerstand hebt ‘ont-zenuwd’. Bijvoorbeeld dat je hulp nodig hebt. Of dat bepaalde informatie ontbreekt. Het is voldoende je hiervan bewust te zijn. Je hoeft het niet onmiddellijk op te lossen. De band die je geschapen hebt wordt namelijk wederzijds. Het onderwerp zelf gaat zich ook manifesteren. Je leest iets en ziet een verband. Of je spreekt met iemand die je een dankbare tip kan geven. De weerstand kan ook emotioneel zijn: het moeten presteren kan bijvoorbeeld verlammen. Hier geldt hetzelfde principe: het open staan voor angst, het aanvaarden ervan, doet de vrees afnemen. Door weerstand te observeren en niet weg te duwen verliest het zijn negatieve werking.

Geschenk
Je krijgt nu een onverwacht geschenk. Er komt een nieuwe mogelijkheid vrij. Die van de intuïtie. Je gaat op je gevoel vertrouwen. Je intuïtie kun je laten bepalen welke actie je op een bepaald moment doet. Dit heeft een groot voordeel. Als je de dingen op het juiste moment doet, ben je vanzelf geïnspireerd. Telkens opnieuw.  Lang voordat de rode lijn in zicht komt is het plan in je hoofd rond. Je hoeft het alleen nog maar uit te voeren. En dat doe je op het juiste moment.

Paul Loomans is zenmonnik en verantwoordelijk voor het European Zen Centrum in Amsterdam. Hij is oprichter van De StressOntknoping. Gezond omgaan met tijd en het verwerken van emotionele spanning zijn de pijlers van de door hem ontwikkelde methode. Hij geeft cursussen, trainingen en individuele begeleiding.

Gezond omgaan met tijd gaat zo:
1) Zorg dat je bureau leeg is.
2) Doe één ding tegelijk.
3) Geef jezelf ruimte tussen 2 activiteiten.
4) Ontdek de reden waarom je iets voor je uitschuift. Sta hier bij stil tot deze ont-zenuwd is.
5) Doe wat je voelt dat je op dit moment het beste kunt doen.