Mooi en wreed

De beelden zijn mooi en wreed tegelijk, ze zijn zowel erotisch als afstotend. Als toeschouwer ben je gebiologeerd, maar het voelt ook ongemakkelijk. We kijken naar het vroege werk van Erwin Olaf: een met koorden omsnoerde beeldschone zwangere vrouw op zwartspiegelende lieslaarzen met hakken, de buik behoedzaam beroerd door een kleine vrouw, eveneens met bloot bovenlijf en op hakken. De zwangere vrouw straalt, ondanks dat haar handen op de rug gebonden zijn, trots uit en heeft niks meelijwekkends in zich. De kleine vrouw die ruggelings voor haar staat, is gehelmd en buigt haar hoofd met loshangende zwarte haren naar voren waardoor het op een paardenhoofd lijkt. Wordt de ingesnoerde zwangere vrouw geleid door de kleine vrouw of is het andersom?

Stille toeschouwers

Langzaam schuifel ik met mijn broer van beeld naar beeld. We hebben beiden ons eigen ritme, maar ik merk dat ik hem vaak opzoek en even naast hem ga staan. We zijn beiden stille toeschouwers. Toen deze serie foto’s voor het eerst getoond werd, was het shockerend en misschien is het dat nog steeds wel. De foto maakt deel uit van de serie die Chessmen heet, schaakstukken. En hoewel er geen enkele foto doet denken aan een schaakstuk, doen ze dat samen wel.

Het pijnlijke in de gecomponeerde foto’s doet vermoeden dat Olaf zelf in zijn jeugd pijn geleden heeft en even later wordt dit vermoeden bevestigd in de begeleidende teksten: Olaf is in zijn jeugd tot aan zijn 14de gepest geweest, en wat later aangerand door een directeur van zijn school.
De foto’s kunnen ook therapeutisch op Olaf zelf gewerkt hebben. In dat geval is de pijn een transformatieproces ondergaan.
Van rouw naar bloei.
Is dat het dubbele wat we in de foto’s zien?

Ademnood
Op een van de laatste beelden fotografeert Olaf zichzelf met een zuurstofsnoertje onder de neus. De kunstenaar had een longkwaal en vaak ademnood. De foto contrasteert bewust met een andere foto uit zijn beginjaren waarop hij met ontbloot bovenlijf en imposante torso staat afgebeeld.
Die tegenstelling zie je opnieuw terug bij een latere serie foto’s die hij gemaakt heeft van zijn ‘muzen’, vroegere modellen opnieuw gefotografeerd op oudere leeftijd: ze staan nog steeds fier en daardoor ontroerend krachtig op de foto, met gerimpelde naakte lijven.
Olaf heeft het verwerkt, zowel de pijn uit zijn jeugd als het ongerief dat hij als volwassen man moet dragen.

Onaangename gevoelens toestaan
Als je pijn niet weet te sublimeren, kan het zich bijvoorbeeld omzetten in verbitterdheid, cynisme en boosheid. Het is of het lichaam de pijn inklemt en door de poriën alleen woede naar buiten kan persen.
Pijn en verlies kunnen wel degelijk verwerkt worden, ook later in het leven. Daarvoor dien je de pijn of angst te aanvaarden en ruimte te geven.
Je dient onaangename gevoelens toe te staan in je lichaam aanwezig te zijn, zodat zij uit zichzelf zullen afnemen en verdwijnen.
Bij Olaf lijken zijn serie foto’s langzaam zachter en stiller te worden.
Expositie: Erwin Olaf in het Stedelijk Museum Amsterdam

In de workshop ´De Innerlijke Metamorfose in zelfbeeld en emoties´ leer je methodisch en stapsgewijze om deze primaire emoties toe te laten.
Omdat het proces stap voor stap plaats vindt, wordt het nergens zwaar en ervaart men het als bevrijdend. Dit zijn drie conclusies die de workshop je laat voelen:

• Het toelaten van oud zeer is een opluchting. Wat heftig is, is je ertegen blijven verzetten.

• De boosheid mag er ook zijn, maar het gaat om de emotie die eronder verscholen ligt.

• Je kunt oud zeer op een rustige en vloeiende manier verwerken in de echo’s die je meemaakt wanneer je allergisch op een situatie reageert. Je reageert zo extreem omdat er langs een oude wond geschuurd wordt. Je eerste impuls is afweer. Maar tegelijk opent er zich ook een deur die je zomaar kunt binnengaan waarmee je het oud zeer verwerkt.

Foto: Erwin Olaf, Chessmen 5