25 apr 4# ‘ZOEK DE WAARHEID NIET, SNIJDT DE ILLUSIES NIET AF’, ZEGT EEN OUDE ZENWIJSHEID
Illusie is een belangrijk spiritueel thema. In veel religies wordt met scheve ogen gekeken naar de aardse geneugten. Daar wordt beheersing gepredikt en onthouding. Drank, seks en materiële genoegens dienen vermeden of slechts in beperkte mate geconsumeerd te worden. Ze zijn immers de oorzaak van het lijden en leiden alleen maar af van het wezenlijke. Maar beheersing en onthouding zijn saai … En bovendien lukt het ons niet zo goed, zoals de katholieke kerk gedemonstreerd heeft.
Waarom wordt in zen de illusie niet geschuwd? En waarom wordt de waarheid niet gezocht? De reden is simpelweg dat je door hierin onderscheid te maken, een nieuwe tweespalt schept die de basis legt voor een spiritueel luchtkasteel dit keer. Dan zoekt de beoefenaar zijn hele leven naar de waarheid, niet beseffende dat juist dit zoeken hem ervan afhoudt het te vinden. Zen richt zich op de diepte van de zee zonder de golven aan de oppervlakte te willen vermijden of veroordelen. Wanneer je dat doet zal elk moment vervuld zijn, om het even of je in een stille retraite bent, ver weg in de natuur, of in een hectische stad leeft omgeven door haast en rumoer. Wanneer je je richt op de diepte worden ook de golven aan de oppervlakte waarheid! Want je bent je bewust van de duik in de illusie en beleeft het als een aangenaam spel. Een spel dat je niet echt nodig hebt en dat ook niet absoluut is. Je zou ook aan de andere kant kunnen staan aanmoedigen en juichen als de gelegenheid dat vraagt. Je kunt jouw juweel ook aan een ander geven als die het harder nodig heeft. Je kunt gemakkelijk afzien van jouw genot als een ander er last van heeft. Wanneer je je slechts richt op de bovenkant, is het geen spel meer, maar bittere ernst. Dan kunnen de supporters elkaars bloed wel drinken en met elkaar op de vuist gaan. Dan kunnen verschillende rassen en geloven elkaar haten. Dan hebben rijk en arm geen begrip meer voor elkaar. Het leven kan eruitzien als een wedstrijd die gewonnen moet worden, die als je de weg kwijtraakt, verwordt tot een zwerftocht waarin je stuurloos heen en weer geslingerd wordt en de kern van het bestaan als leeg ervaart.
Er schuilt een opmerkelijke paradox in de zoektocht naar geluk: als je het verlangen naar geluk loslaat, komt het juist binnenstromen. Het is echter van een andere kwaliteit. Het zijn niet de juichkreten en genotsgolven die vooroplopen, het is de vreugde van het simpele, het geluk van het zijn. Je kunt verbinding met de diepte scheppen door telkens weer ‘jezelf los te laten’. In zen doe je dat door je aandacht te richten op de boeddhahouding en al het andere voorbij te laten gaan. Daarmee krijgt die tempel in de bergen een nieuwe plek die verrassend dichtbij blijkt te zijn. Zij vormt zich in het midden van jezelf.
Dit is een fragment uit het boek Goed gevoel, emoties als medicijn. De illustratie is uit het boek, door Aielle Erens.