Gewoontes zijn je ergste vijand, maar ook je grootste vriend

‘Gewoontes zijn je ergste vijand maar ook je grootste vriend’ zegt Marieke Adriaanse, hoogleraar gedragsverandering. Het schijnt dat 40% van alles wat we doen op een dag een gewoonte is!

Aankleden, douchen, hoe en wat je ontbijt, hoe je naar je werk gaat en welke weg je daarbij volgt, waar je gaat zitten, met wie je praat, hoe laat je het avondeten gebruikt zijn allemaal gewoontes.

Gewoontes als vriend of vijand
Er zijn ook gewoontes waar we een wat minder positieve relatie mee hebben: eerst even wat frutselen voordat je echt begint, je telefoon pakken als je moe bent, chocola eten als het in de kast ligt of elke avond een ongezonde snack naar binnen werken. We kunnen ons er zwaar voor veroordelen en daarmee worden deze gewoontes je vijand.
Gewoontes kunnen ook je vriend zijn want als iets eenmaal een gewoonte geworden is, doen we het vanzelf en kost het geen inspanning meer. Tandenpoetsen, sporten, ’s morgens yoga of mediteren, op de fiets naar het werk i.p.v. de auto zijn voorbeelden.

Gewoontes veranderen
Hoe kun je gewoontes laten evolueren of veranderen? Er zijn veel studies verricht over wat wel en niet werkt en dat is interessant omdat bijna iedereen wel op een of andere manier met dit thema bezig is. Zelf luisterde ik hiervoor naar een podcast van de Volkskrant, las het boek Switch van de gebroeders Heath en doe een onlinetraining Engels die vol met foefjes zit om je te aan te moedigen door te gaan.

1. Zet je doel niet te hoog
   ‘Ik wil vanaf nu elke ochtend mediteren’ is een te hoog doel als je nog geen routine hebt. Sterker nog, het is zeer waarschijnlijk dat je er na 2 weken mee stopt.
   Een doel van 1x of 2x per week 15 minuten kun je wel volhouden.

2. Leg de tijd vast
   Beter jouw routine te laten afhangen van hoe je je voelt, is om de routine vast te leggen: elke dinsdag- en donderdagochtend bijvoorbeeld.

3. Motiveer jezelf
   Verandering in gewoontes werkt het beste als je echt gemotiveerd bent. Lees erover en praat met mensen die jou voorgegaan zijn.

4. Zoek bondgenoten
   Als je anderen vertelt over jouw voornemen of nog beter het samen met anderen doet, verhoogt dat de motivatie. Ga samen sporten of ga mediteren in een groep.

5. Over snacks: Vervang een ongezonde of calorierijke snack door een gezonde of caloriearme snack
   Helemaal niet snacken is veel moeilijker. Maar een schaaltje fruit wordt een goede nieuwe gewoonte.

6. Anticipeer op vermoeidheid
   Wel is het dan belangrijk dat dit schaaltje al eerder klaargemaakt is. Wanneer je al moe bent, grijp je eerder naar gemak. Zorg er ook voor dat de ongezonde snack gewoon niet in huis is.

7. Merk het voordeel op
   Voel je je gezonder? Val je wat af? Slaap je beter?

8. Sta jezelf een uitzondering toe
   In bijzondere omstandigheden een uitzondering maken is geen reden tot afkeur. Het mag. Volgende dag pak je gewoon de draad weer op.

Dat laatste is in mijn ogen een belangrijke. Zelfverwijt lijkt wel positief, het benadrukt immers wat je eigenlijk zou willen maar werkt in de praktijk averechts: je kraakt jezelf af en denkt dat je te slap bent en meer wilskracht nodig zou hebben. Gewoontes krijg je echter eerder door bovengenoemde doordachte aanpak dan door harde wilskracht.

Zelfacceptatie als basis voor transformatie
In de workshop over het zelfbeeld (De Innerlijke Metamorfose in zelfbeeld en emoties) komt dit thema ook aan bod. Het gaat daarbij minder om gewoontes veranderen en meer evolueren in denk- en gedragspatronen, maar zijn deze patronen niet ook een gewoonte?

Het uitgangspunt voor verandering is volledige zelfacceptatie. Zo haal je de kramp weg dat je anders zou moeten zijn. Van daaruit ontdekken we het pad naar transformatie.
We onderzoeken bijvoorbeeld het patroon om jezelf niet goed genoeg te vinden en kalmeren de innerlijke criticus. Wanneer je de neiging hebt het vaak donker in te zien, leer je te leven vanuit vertrouwen. Als je het altijd perfect moet doen van jezelf, leer je meer soepelheid toe te laten. Als je jezelf vaak wegcijfert, leer je ook voor jezelf te kiezen en als je vaak streng bent, leer je hoe je milder kunt worden.