Kan religie de wereld redden?

Het is stil in de dojo. Barbara Kosen, zenmeester uit Madrid, leidt de sesshin. Ze kijkt tegelijk vriendelijk en scherp uit haar ogen. ‘Wie heeft er een vraag?’ zegt ze. Luc staat op en gaat face to face recht voor Barbara zitten. In de zen die ik beoefen is het gebruikelijk dat je jouw vragen direct aan de meester stelt te midden van de hele gemeenschap. Het vraagt enige moed om in het midden plaats te nemen en je vraag te stellen. Luc formuleert zijn vraag duidelijk: valt activisme te verenigen met spiritualiteit?

Ik moet denken aan de oorlogen die woeden op dit moment. Ik moet denken aan al het leed dat wordt aangericht uit naam van de religie.

Verbinding voelen
Barbara grijpt terug op een thema dat zij eerder behandeld heeft: het onderscheid tussen de materiële wereld en de geestelijke wereld. ‘In de materiële wereld kun je idealistisch zijn, compassie hebben en goede daden verrichten,’ zegt ze ‘maar in de spirituele wereld laat je ook nog het ego los. Ik ben eens op een activistische bijeenkomst geweest,’ vertelt ze ‘waar alleen maar tekeer gegaan werd tegen een andere groepering. Ik vond het vermoeiend.’ Barbara schudt haar kaalgeschoren hoofd en kijkt in de verte. ‘Ik heb de meeting verlaten, het polariserende stond me tegen. Als je het ego loslaat,’ vervolgt ze ‘verbind je je met de ander. Je kunt jezelf nooit los zien van anderen.’

Geen moraal
In het Zenboeddhisme dat ik beoefen wordt er maar weinig moraal onderwezen. Daardoor word je gestimuleerd zelf na te denken. Je kunt je niet beroepen op een geschreven tekst of dogma. Wat op het ene moment juist is, is het op een ander moment niet meer.

Dit was zeker een van de hoofdredenen dat ik mij aangetrokken voelde tot de zen. In het katholicisme van mijn ouders zag ik veel goede intentie maar ook veel hypocrisie. Je daden konden vergeleken worden en beoordeeld. In de zen werd je aangemoedigd om zelf aan te voelen wat op dit moment de juiste actie is en verantwoordelijkheid te nemen voor je daden.

‘Ja,’ zegt Barbara ‘zeker kun je een spirituele beoefening verenigen met activisme. Maar tegelijk is het belangrijk je op een dieper niveau verbonden te voelen met diegenen waarvan je verandering wenst. Dat maakt een groot verschil’.

Nietig en onvolkomen
Ik denk bij mijzelf dat zij hiermee precies de vinger op de gevoelige plek legt. In de zen beoefen je intensief, maar je kunt er niks mee winnen. Je gaat je er ook niet beter dan anderen door voelen. Integendeel, je beseft hoe nietig en onvolkomen je bent, net als al die anderen. En van daaruit zet je koers. Een koers die op elk moment weer bijgesteld kan worden.

Barbara vouwt haar handen samen en buigt voor Luc en Luc buigt tegelijk terug naar Barbara.

Kan religie de wereld redden?
Als je om je heen kijkt zou je zeggen: nee. In de naam van religie worden de afgrijselijkste daden begaan. Maar in de zen doe je een gelofte, die elke dag wordt herhaald. Die belofte luidt: ‘Ik beloof dat ik alle levende wezens zal redden en zelf als laatste naar de overkant zal gaan’. Ik houd wel van dat soort schijnbaar onmogelijke wensen.

Voor de workshops die ik aanbied hoef je niet zelf te mediteren of boeddhistisch te zijn. Maar het fundament waarop de methode gebouwd is, komt wel voort uit mijn beoefening. Zo vindt transformatie plaats op een basis van volledige zelfacceptatie. Dat voorkomt dat je jouw huidige persoonlijkheid af zou wijzen om een betere toekomstige versie te worden. Je bent nu al helemaal goed en tegelijk werk je aan jezelf. Ook dat is verbinding, maar dan met jezelf!