Waar zijn nu uw botten?

Als ik de dojo binnenga, de dikke houten balk overstap en het altaar wil groeten wordt mijn blik naar rechts getrokken. Op de plek waar de zenmeester gewoonlijk zit, ligt op zijn kussen een grote bos bloemen, nog in cellofaan. Mijn gedachten razen door mijn hoofd terwijl ik een plekje zoek om te mediteren en blijven dat de hele meditatie lang doen. Als ik weer buitenkom spreek ik een kale monnik aan die ik verder niet ken. ‘Wat is er aan de hand’ vraag ik. ‘Weet je het dan niet? De meester is overleden.’ Plots is iedereen verdwenen. Ik sta helemaal alleen op het pleintje. Boven mij zie ik de wolken. Er fluit een merel. Ik hoor stemmen. De kale monnik staat nog steeds tegenover mij.
‘En nu?’ vraag ik ‘wat gebeurt er nu? ‘Nu doen we 49 dagen en nachten zazen (zenmeditatie) hier in de dojo.’ ‘Oh, en wat is dan de bedoeling?’ ‘Je doet zoveel mee als je kunt’ antwoordt de monnik met een vanzelfsprekendheid in zijn stem dat ik niet verder meer durf te vragen. Vanaf dat moment ga ik ’s morgens nog in het donker naar de dojo en ’s avonds opnieuw. Ik doe niet anders meer dan mijn theaterlessen, korte slaapperiodes en zazen.
Pas veel later zal ik mij realiseren dat ik meer dan wie dan ook daar in zazen zat.

Een lange ingehouden adem
Nu, 43 jaar later, sluiten we opnieuw een periode af van 49 dagen. Dit keer was de dojo een online Zoom verbinding. Het leek alsof een estafettestokje van stilte elk half uur doorgegeven werd, als een lange ingehouden adem.
En nu hier in de tempel in Zuid-Frankrijk te midden van de met diepgroen bemoste bomen en de geelbruine herfstbladeren, omrand door twee wilde beekjes, en ’s avonds gehuld in diepe duisternis en talloze sterren, rijgen we de laatste meditaties aaneen, nog steeds in stilte en nemen we afscheid van meester Kosen.

Waar zijn uw botten?
Destijds tijdens de afsluiting van de 49 dagen voor meester Deshimaru ging ik voor de slotceremonie voor het eerst naar de tempel. Toen de as werd bijgezet spraken er een aantal oudere discipelen, waaronder de jonge zelfverzekerde Steph. Hij ging in het midden van het pad staan en keek omhoog. ‘Waar zijn nu uw botten en uw merg?’ riep hij ‘waar is uw wervelkolom en uw gestrekte nek?’ In de zen worden veel aanwijzingen gegeven over het lichaam. Zowel realistisch als symbolisch. De botten en het merg staan voor de essentie.
De geest van de meester, de kern van zijn beoefening waren springlevend in de man die met zijn blik omhoog stond te roepen en die wij nu hier in de tempel gedenken.

Ik voel de tijd stromen en zelfs de stilte stroomt. Er valt niets te pakken en er is niets wat je kunt behouden. Je kunt alleen maar deelgenoot zijn.

Hoe neem je afscheid?
Afscheid nemen is onderdeel van het leven. Afscheid nemen doet pijn. Het is alsof alles in ons roept: laat dit niet waar zijn. Het is zo moeilijk te accepteren. Maar ook hier heeft de natuur een weg gemaakt om het verlies te kunnen verwerken.

Bij verlies gaat het niet alleen over een geliefde die dicht bij je staat, het kan ook gaan om een relatie die is beëindigd of om het verlies van je baan of wat dan ook dat je dierbaar is.
Ten slotte worden we allemaal geconfronteerd met veranderingen in ons lichaam en verlies van capaciteiten tot we bij onze eigen dood alles achter ons laten.

Gisteren vlak voor de ceremonie moest een van zijn trouwe discipelen zo ontzettend huilen. Ik nam haar in mijn armen tot haar schokkende lichaam tot rust kwam. Huilen is het eerste deel van de rouw en helpt voor de verwerking.

De fases van rouw
Omgaan met verlies is een onderdeel van de workshop ‘De Innerlijke Metamorfose’. We lopen de verschillende stadia langs van de rouw en staan stil bij niet-helpende gedachten, die het rouwproces vertragen of blokkeren. Er zijn ook gedachten die juist helpen.
Een belangrijk stadium is wat ik ‘het koude winterbos’ noem. Juist die fase die koud en eenzaam aanvoelt is wezenlijk in het rouwproces. Het is er trouwens niet alleen maar koud, we zijn er tegelijk ook fijngevoelig voor de kleine dingen om ons heen, het winterbos laat zien wat nu echt belangrijk in het leven is. Ook vinden we daar de toegang tot ‘de liefde die niet sterft’.

Workshop ‘De Innerlijke Metamorfose in zelfbeeld en emoties’.
Afscheid nemen is een van de onderdelen van de workshop ‘De Innerlijke Metamorfose in zelfbeeld en emoties’. Het hoort thuis in het deel over emoties. Het andere hoofdthema is het zelfbeeld.